คาดเข็มขัดทุกที่นั่ง รวมเบาะหลัง — ข้อยกเว้นกระบะ แคป และรถบางประเภท

หลายคนยังติดภาพว่าเข็มขัดนิรภัยเป็นเรื่องของคนขับกับคนนั่งหน้า ส่วนเบาะหลัง "นั่งสบาย ๆ ได้" แต่ตั้งแต่ พ.ร.บ.จราจรทางบก (ฉบับที่ 13) พ.ศ. 2565 มีผลเมื่อ 5 ก.ย. 2565 กฎหมายกำหนดชัดว่า ทุกคนในรถยนต์ต้องคาดเข็มขัด ทุกแถว ตลอดเวลาที่รถวิ่ง

ในอุบัติเหตุ คนเบาะหลังที่ไม่คาดเข็มขัดอาจถูกเหวี่ยงไปกระแทกเบาะหน้า กระจก หรือคนที่นั่งข้างหน้า บทความนี้สรุปว่าใครต้องคาด ใครได้รับยกเว้น และคนขับต้องรับผิดชอบอะไรบ้าง

ใครต้องคาดเข็มขัดบ้าง

มาตรา 123 พ.ร.บ.จราจรทางบก แบ่งไว้ดังนี้

• ผู้ขับขี่ ต้องคาดเข็มขัดตลอดเวลาที่ขับ
• คนโดยสารแถวหน้าและแถวอื่นทุกแถว ต้องคาดเข็มขัดตลอดเวลาที่โดยสาร
• เด็กอายุไม่เกิน 6 ปี ต้องนั่งที่นั่งนิรภัยสำหรับเด็ก หรือมีวิธีป้องกันอันตรายตามที่ตำรวจประกาศ (อ่านต่อที่ เด็กต้องนั่งคาร์ซีท)
• คนโดยสารที่สูงไม่เกิน 135 เซนติเมตร ต้องคาดเข็มขัด หรือมีวิธีป้องกันอันตรายอื่น ไม่ว่านั่งแถวใด

นอกจากนี้ มาตรา 123/2 ห้ามขับรถยนต์ขณะที่มีคนโดยสารนั่งแถวหน้าเกิน 2 คน หรือคนนั่งแถวหน้าไม่คาดเข็มขัด

ผู้ที่มีเหตุผลด้านสุขภาพจนคาดเข็มขัดไม่ได้ กฎหมายยกเว้นให้ แต่ต้องมีวิธีป้องกันอันตรายอื่นแทน ตามประกาศของตำรวจ เช่น ขับช้าและชิดซ้าย ควรพกเอกสารจากแพทย์ไว้ชี้แจงด้วย

ข้อยกเว้น: ท้ายกระบะ แคป และรถสองแถว

มาตรา 123/1 และ ประกาศสำนักงานตำรวจแห่งชาติ พ.ศ. 2566 ข้อ 4 ยกเว้นให้ คนโดยสารที่ไม่ได้นั่งแถวหน้า ในรถกระบะ รถแคป รถสองแถว และรถโดยสารขนาดเล็กที่นั่งตามยาว ไม่ต้องคาดเข็มขัด แต่ต้องทำตามเงื่อนไขทุกข้อ

รถโดยสารขนาดเล็กที่จัดที่นั่งตามความยาวของรถ ต้องใช้ความเร็วไม่เกิน 45 กม./ชม.

สิ่งที่ควรรู้เพิ่มเติม

• ข้อยกเว้นนี้ ไม่รวมคนนั่งแถวหน้า คนขับและคนนั่งข้างคนขับต้องคาดเข็มขัดเสมอ
• เบาะหลังของกระบะ 4 ประตู ที่มีเข็มขัดให้ ควรคาดเหมือนรถเก๋ง ตามที่หน่วยงานรัฐชี้แจง ประกาศกำหนดจำนวนคนไว้เฉพาะท้ายกระบะและช่องแคปเท่านั้น
• ถ้าทำไม่ครบเงื่อนไข เช่น ใส่คนท้ายกระบะเกิน 6 คน หรือขับเร็วเกิน 60 กม./ชม. ข้อยกเว้นจะใช้ไม่ได้ และถือว่าผิดเรื่องเข็มขัดนิรภัย

นอกจากนี้ มาตรา 123 ไม่บังคับใช้กับผู้ที่อยู่ในรถสามล้อ รถบดถนน รถแทรกเตอร์ รถใช้งานเกษตรกรรม และรถยนต์ที่กรมการขนส่งทางบกประกาศว่าไม่ต้องติดตั้งเข็มขัดนิรภัย

โทษ และใครต้องรับผิด

• ไม่คาดเข็มขัด หรือทำผิดเงื่อนไขข้างต้น ปรับเป็นพินัยไม่เกิน 2,000 บาท ตาม มาตรา 148
• คนขับที่ไม่คาดเข็มขัดเอง หรือ ไม่จัดให้ผู้โดยสารคาดเข็มขัด ถูกตัด 1 คะแนน (ดู ระบบตัดคะแนนใบขับขี่)
• รถสาธารณะและรถรับจ้าง คนขับต้องเตือนผู้โดยสารให้คาดเข็มขัด และถ้าละเลยจนผู้โดยสารบาดเจ็บสาหัสหรือเสียชีวิต อาจมีโทษจำคุกด้วย

พูดง่าย ๆ คือ ก่อนออกรถ คนขับมีหน้าที่ดูให้ทุกคนในรถคาดเข็มขัด ไม่ใช่ดูแค่ตัวเอง

คาดให้ถูกวิธี

เข็มขัดที่คาดผิดท่าอาจทำให้บาดเจ็บได้เอง

• สายคาดตัก ต้องพาดต่ำที่สะโพกและต้นขา ไม่ใช่ที่ท้อง
• สายคาดไหล่ พาดผ่านกลางไหล่และหน้าอก ไม่ใช่ที่คอ และไม่สอดไว้ใต้แขนหรือไว้ด้านหลัง
• ไม่ให้สายหย่อน และไม่ใช้ตัวหนีบที่ทำให้สายหลวม
• ปรับเบาะให้นั่งตรง การเอนเบาะมากเกินไปทำให้ตัวไถลลอดใต้สายได้เมื่อเกิดการชน
• คนตั้งครรภ์ ยังต้องคาดเข็มขัด ให้สายคาดตักอยู่ใต้ท้อง และสายคาดไหล่พาดระหว่างหน้าอก ด้านข้างท้อง
• เด็กโตที่ยังตัวเล็ก ถ้าสายคาดไหล่พาดคอ ให้ใช้ที่นั่งเสริม (booster) จนกว่าสายจะพาดได้พอดี

เช็กลิสต์ก่อนออกรถ

• ☐ คนขับคาดเข็มขัดแล้ว
• ☐ ผู้โดยสารทุกแถวคาดเข็มขัดแล้ว รวมเบาะหลัง
• ☐ เด็กเล็กนั่งคาร์ซีทหรือที่นั่งเสริมที่เหมาะกับวัย
• ☐ ถ้ามีคนนั่งท้ายกระบะ: ไม่เกิน 6 คน ปิดฝาท้าย ไม่มีใครนั่งขอบหรือยืน และตั้งใจขับไม่เกิน 60 กม./ชม.
• ☐ ไม่มีสัมภาระหนักวางหลวม ๆ บนเบาะหลังหรือหลังรถ

💡 ตั้งกติกาในรถว่า "รถไม่ออกจนกว่าจะได้ยินเสียงคลิกครบ" พูดก่อนออกรถทุกครั้ง ไม่นานทุกคนจะคาดเข็มขัดเองโดยไม่ต้องเตือน

สรุป

• ทุกคนในรถยนต์ต้องคาดเข็มขัดทุกแถว รวมเบาะหลัง ตั้งแต่กฎหมายฉบับที่ 13 มีผลเมื่อ 5 ก.ย. 2565
• ไม่คาดเข็มขัดปรับไม่เกิน 2,000 บาท คนขับที่ไม่คาดเองหรือไม่จัดให้ผู้โดยสารคาดถูกตัด 1 คะแนน
• ท้ายกระบะ แคป และรถสองแถว ยกเว้นได้เฉพาะเมื่อทำตามเงื่อนไขจำนวนคน ท่านั่ง และความเร็วครบทุกข้อ
• คาดสายตักต่ำที่สะโพก และสายไหล่พาดกลางไหล่ เข็มขัดจึงช่วยป้องกันได้เต็มที่