บนถนนสองเลนในต่างจังหวัด การตามหลังรถบรรทุกช้า ๆ ทำให้หลายคนอยากแซงให้พ้นเร็ว ๆ แต่การแซงเป็นจังหวะที่เราต้องออกไปอยู่ในช่องของรถที่วิ่งสวนมา ถ้าประเมินระยะผิดเพียงเล็กน้อย ผลอาจเป็นการชนประสานงา ซึ่งรุนแรงที่สุดแบบหนึ่ง
กฎหมายจราจรจึงกำหนดทั้ง "วิธีแซง" และ "จุดที่ห้ามแซง" ไว้ละเอียด บทความนี้สรุปให้ใช้ได้จริงบนถนน ทั้งฝั่งคนที่จะแซงและคนที่ถูกขอทาง
วิธีแซงที่ถูกต้อง
บนถนนที่ไม่ได้แบ่งช่องเดินรถ มาตรา 44 พ.ร.บ.จราจรทางบก กำหนดขั้นตอนไว้ดังนี้
- ให้สัญญาณขอแซง โดยกะพริบไฟหน้าหลายครั้ง หรือเปิดไฟเลี้ยวขวา หรือให้เสียงสัญญาณดังพอ
- รอให้รถคันหน้าให้สัญญาณตอบ และเห็นว่าไม่กีดขวางรถอื่นที่กำลังแซงอยู่
- แซงทางขวา โดยเว้นระยะห่างจากรถที่ถูกแซงพอสมควร
- กลับเข้าชิดซ้าย เมื่อขับผ่านขึ้นหน้าไปในระยะที่ห่างเพียงพอแล้วเท่านั้น ไม่ตัดหน้ากระชั้น
ทุกครั้งที่จะแซงหรือเปลี่ยนช่อง ต้องให้ไฟเลี้ยวไปทางทิศที่จะแซง (มาตรา 38) ฝ่าฝืนวิธีแซงตามมาตรา 44 ปรับไม่เกิน 2,000 บาท
แซงรถคันใหญ่ต้องเผื่อมากกว่าปกติ รถบรรทุกและรถพ่วงยาวกว่ารถเก๋งหลายเท่า ใช้เวลาแซงนานกว่า และคนขับรถใหญ่มีจุดบอดกว้าง ก่อนแซงให้ถอยห่างออกมาเล็กน้อยเพื่อมองทางข้างหน้าได้ไกลขึ้น อย่าขับจี้ท้ายแล้วค่อยโผล่ออกไป เพราะจะมองไม่เห็นรถที่สวนมา ขณะผ่านด้านข้างรถใหญ่อาจเจอแรงลมดูดหรือผลัก ให้จับพวงมาลัยให้มั่น
แซงมอเตอร์ไซค์หรือจักรยาน ให้เว้นระยะด้านข้างให้กว้างพอ เพราะคนขี่อาจต้องหลบหลุมหรือสิ่งของบนถนนกะทันหัน อย่าแซงเบียดในช่องเดียวกัน
แซงซ้ายได้ไหม
มาตรา 45 ห้ามแซงด้านซ้าย เว้นแต่ 2 กรณี
- รถคันหน้ากำลังเลี้ยวขวาหรือให้สัญญาณว่าจะเลี้ยวขวา
- ถนนแบ่งช่องเดินรถในทิศทางเดียวกันตั้งแต่ 2 ช่องขึ้นไป
ทั้งสองกรณีทำได้เฉพาะเมื่อไม่มีรถอื่นตามมากระชั้นชิดและปลอดภัยพอ ฝ่าฝืนปรับไม่เกิน 4,000 บาท
จุดห้ามแซงตามกฎหมาย
| สถานการณ์ | กฎหมาย |
|---|---|
| กำลังขึ้นทางชัน ขึ้นสะพาน หรืออยู่ในทางโค้ง (เว้นแต่มีเครื่องหมายให้แซงได้) | มาตรา 46 (1) |
| ภายใน 30 เมตรก่อนถึงทางข้าม ทางแยก วงเวียน เกาะ หรือทางตัดผ่านทางรถไฟ | มาตรา 46 (2) |
| มีหมอก ฝน ฝุ่น หรือควัน จนมองทางข้างหน้าไม่เห็นในระยะ 60 เมตร | มาตรา 46 (3) |
| เข้าที่คับขัน หรือเขตปลอดภัย | มาตรา 46 (4) |
| แซงล้ำเส้นกึ่งกลางที่กำหนดไว้ หรือเขตที่มีเครื่องหมายแสดงเขตอันตราย หรือเขตให้ระมัดระวัง | มาตรา 47 |
| แซงล้ำเข้าไปในช่องเดินรถประจำทาง (เว้นแต่มีสิ่งกีดขวางหรือทำตามคำสั่งเจ้าพนักงาน) | มาตรา 48 |
ฝ่าฝืนข้อใดข้อหนึ่งในตารางนี้ ปรับเป็นพินัยไม่เกิน 4,000 บาท ตาม มาตรา 157 และถ้าแซงแบบหวาดเสียวจนอาจเกิดอันตราย อาจผิดฐานขับรถโดยประมาทซึ่งตัด 1 คะแนนเพิ่มด้วย
เส้นทึบกับเส้นประ
เส้นแบ่งกึ่งกลางถนนบอกเราว่าแซงได้หรือไม่ ความหมายของเครื่องหมายบนพื้นทางเป็นไปตามที่ตำรวจประกาศกำหนด แบบที่พบบ่อยคือ
- เส้นทึบ แบ่งทิศทางจราจร หมายถึงห้ามขับแซงหรือขับล้ำเส้น มักพบบริเวณทางโค้ง เนิน สะพาน และใกล้ทางแยก ซึ่งตรงกับจุดห้ามแซงในมาตรา 46
- เส้นประ แซงได้เมื่อปลอดภัยและไม่ผิดข้อห้ามอื่น
- เส้นทึบคู่กับเส้นประ ให้ดูเส้นที่อยู่ฝั่งช่องของเรา ถ้าฝั่งเราเป็นเส้นทึบ ห้ามแซง
นอกจากนี้ มาตรา 43 (6) ห้ามขับคร่อมหรือทับเส้นแบ่งช่องเดินรถ เว้นแต่ขณะเปลี่ยนช่อง เลี้ยว หรือกลับรถ
ถูกขอทาง ต้องทำอย่างไร
การแซงปลอดภัยได้เมื่อรถคันหน้าร่วมมือด้วย มาตรา 49 กำหนดว่าเมื่อได้รับสัญญาณขอแซงจากรถคันหลัง ผู้ที่ขับช้ากว่าต้องยอมให้ผ่าน ให้สัญญาณตอบเมื่อเห็นว่าทางข้างหน้าปลอดภัย แล้ว ลดความเร็วและขับชิดซ้าย ฝ่าฝืนปรับไม่เกิน 4,000 บาท
สิ่งที่ไม่ควรทำคือเร่งความเร็วหนีขณะที่รถคันหลังกำลังแซงขึ้นมา เพราะจะทำให้เขาค้างอยู่ในช่องสวนนานขึ้น
เช็กลิสต์ก่อนแซง
- ☐ ไม่อยู่ในทางโค้ง ทางชัน สะพาน หรือใกล้ทางแยกและทางข้าม
- ☐ เส้นกึ่งกลางฝั่งเราเป็นเส้นประ
- ☐ มองเห็นทางข้างหน้าไกลพอ และไม่มีรถสวนมาในระยะที่จะแซงทัน
- ☐ เช็กกระจกและจุดบอด ไม่มีรถคันหลังกำลังแซงเราอยู่
- ☐ ให้สัญญาณ แล้วแซงให้จบในครั้งเดียว ไม่แซงทีละหลายคันติดกัน
- ☐ กลับเข้าช่องเมื่อเห็นรถที่ถูกแซงในกระจกมองหลังแล้ว
💡 ถ้าลังเลแม้แต่นิดเดียวว่าจะแซงทันไหม ให้ถือว่า "ไม่ทัน" แล้วรอจังหวะถัดไป ถนนตรงข้างหน้ามักมีโอกาสใหม่เสมอ แต่การชนประสานงาแก้ไขไม่ได้
สรุป
- แซงต้องให้สัญญาณ แซงทางขวา และกลับเข้าชิดซ้ายเมื่อห่างพอ แซงซ้ายได้เฉพาะกรณีที่กฎหมายยกเว้น
- ห้ามแซงบนทางโค้ง ทางชัน สะพาน ภายใน 30 เมตรก่อนทางแยกหรือทางข้าม และเมื่อทัศนวิสัยต่ำกว่า 60 เมตร
- ห้ามแซงล้ำเส้นกึ่งกลางที่กำหนดหรือเขตอันตราย ฝ่าฝืนปรับไม่เกิน 4,000 บาท
- เมื่อถูกขอทาง ให้ลดความเร็วและชิดซ้าย อย่าเร่งหนีรถที่กำลังแซง
