เด็กไม่เกิน 6 ปีต้องนั่งคาร์ซีท — เลือกแบบไหน ติดตั้งอย่างไรให้ถูก

การอุ้มลูกนั่งตักหรือให้ลูกนั่งเบาะเฉย ๆ อาจดูอบอุ่นและสะดวก แต่เมื่อรถเบรกกะทันหันหรือชน แรงที่เกิดขึ้นมากเกินกว่าที่แขนผู้ใหญ่จะรั้งเด็กไว้ได้ เด็กตัวเล็กยังใช้เข็มขัดของรถได้ไม่พอดี เพราะสายมักพาดคอและท้องแทนที่จะพาดกระดูกที่แข็งแรง

กฎหมายไทยจึงกำหนดให้เด็กเล็กต้องนั่งที่นั่งนิรภัยสำหรับเด็ก หรือที่เรียกกันว่า "คาร์ซีท" บทความนี้สรุปข้อกฎหมาย ชนิดของคาร์ซีท วิธีเลือกให้เหมาะกับลูก และจุดที่พ่อแม่มักติดตั้งผิด

กฎหมายกำหนดอะไร

มาตรา 123 พ.ร.บ.จราจรทางบก กำหนดว่า

• เด็กอายุไม่เกิน 6 ปี ต้องนั่งในที่นั่งนิรภัยสำหรับเด็ก หรือที่นั่งพิเศษสำหรับเด็ก หรือมีวิธีป้องกันอันตรายในกรณีเกิดอุบัติเหตุ
• คนโดยสารที่สูงไม่เกิน 135 เซนติเมตร ต้องคาดเข็มขัดนิรภัย หรือมีวิธีป้องกันอันตราย ไม่ว่านั่งแถวใด

รายละเอียดอยู่ใน ประกาศสำนักงานตำรวจแห่งชาติ เรื่องที่นั่งนิรภัยสำหรับเด็กฯ พ.ศ. 2566 (ราชกิจจานุเบกษา 16 ก.พ. 2566 มีผลเมื่อพ้น 180 วันนับจากวันประกาศ) ซึ่งกำหนดชนิดที่นั่งที่ใช้ได้ไว้ดังนี้

• ข้อ 4 ที่นั่งนิรภัยแบบ หันไปทางด้านหลังรถ และแบบ หันไปทางด้านหน้ารถ
• ข้อ 5 ที่นั่งเสริมแบบไม่มีพนักพิง (Booster Seat)
• ข้อ 6 รวมถึงระบบยึดเหนี่ยวผู้โดยสารเด็กตามมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม
• ถ้ามีการกำหนดมาตรฐาน มอก. สำหรับที่นั่งแบบใดแล้ว ที่นั่งที่ใช้ต้องเป็นไปตามมาตรฐานนั้น

ฝ่าฝืน ปรับเป็นพินัยไม่เกิน 2,000 บาท ตาม มาตรา 148 และคนขับอาจถูกตัดคะแนนตามระเบียบตัดคะแนนด้วย

ถ้าไม่มีคาร์ซีท กฎหมายให้ทำอย่างไร

ข้อ 7 ของประกาศ กำหนดวิธีป้องกันอันตรายแทน กรณีที่จัดคาร์ซีทให้เด็กอายุไม่เกิน 6 ปีไม่ได้ ต้องทำครบทุกข้อ

1. ขับรถด้วยความเร็วช้าโดยคำนึงถึงความปลอดภัย และขับชิดขอบทางด้านซ้าย (ยกเว้นมีสิ่งกีดขวาง ต้องเข้าช่องเลี้ยวที่ทางแยก หรือจะแซง)
2. ให้เด็กนั่งเบาะหลัง ถ้าเป็นรถกระบะหรือรถแคปให้นั่งเบาะหน้าได้ แต่ ห้ามนั่งท้ายกระบะ
3. มีผู้ใหญ่ดูแลเด็กระหว่างเดินทาง หรือให้เด็กคาดเข็มขัดแบบคาดตัก

ข้อนี้เป็นทางออกตามกฎหมายเมื่อจำเป็นจริง ๆ แต่ในแง่ความปลอดภัย การที่ผู้ใหญ่กอดเด็กไว้ไม่สามารถทดแทนคาร์ซีทได้

รถสาธารณะและรถรับจ้าง เช่น แท็กซี่ หรือรถโดยสาร ได้รับยกเว้นไม่ต้องจัดคาร์ซีท แต่ต้องทำตามวิธีป้องกันอันตรายในข้อ 7 (ข้อ 8 ของประกาศ)

เลือกคาร์ซีทให้เหมาะกับลูก

กฎหมายใช้ อายุ เป็นเกณฑ์ว่าใครต้องนั่ง แต่การเลือก ชนิดและรุ่น ให้ดู น้ำหนักและส่วนสูงของลูก เทียบกับช่วงที่ผู้ผลิตระบุบนฉลากคาร์ซีท เพราะแต่ละรุ่นรองรับได้ไม่เท่ากัน

ช่วงวัยในตารางเป็นเพียงแนวทาง ตัวเลขที่ใช้ตัดสินจริงคือ พิกัดน้ำหนักและส่วนสูงบนฉลากของคาร์ซีทรุ่นนั้น และควรเลือกรุ่นที่ติดตั้งกับรถของเราได้จริง

ติดตั้งให้ถูก: จุดที่มักพลาด

• ☐ อ่านคู่มือทั้งของคาร์ซีทและของรถ ว่าติดตั้งด้วยระบบ ISOFIX หรือด้วยเข็มขัดนิรภัยของรถ
• ☐ ติดตั้งที่ เบาะหลัง เป็นหลัก
• ☐ ห้ามติดคาร์ซีทหันหลังไว้หน้าถุงลมนิรภัยที่ทำงานอยู่ เพราะแรงระเบิดของถุงลมอันตรายต่อเด็กมาก
• ☐ ติดตั้งแล้วจับโยกตรงจุดยึด คาร์ซีทต้องขยับได้น้อยมาก ไม่โยกไปมา
• ☐ ปรับมุมเอนให้ตรงกับตัวบอกระดับของคาร์ซีท โดยเฉพาะทารกที่ศีรษะอาจพับไปข้างหน้า
• ☐ สายรัดตัวเด็กต้องแนบตัว ไม่บิด ตัวล็อกช่วงอกอยู่ระดับรักแร้
• ☐ ถอดเสื้อกันหนาวหนา ๆ ก่อนรัดสาย แล้วค่อยห่มทับ เพราะเสื้อหนาทำให้สายหลวมโดยไม่รู้ตัว
• ☐ เมื่อเปลี่ยนรถหรือย้ายคาร์ซีท ตรวจการติดตั้งใหม่ทุกครั้ง

💡 ถ้าจะใช้คาร์ซีทมือสอง ให้ถามประวัติให้ชัดว่าเคยผ่านอุบัติเหตุหรือไม่ มีชิ้นส่วนและคู่มือครบไหม คาร์ซีทที่ผ่านการชนมาแล้วอาจเสียหายภายในโดยมองไม่เห็น

เคล็ดลับให้ลูกยอมนั่ง

• ให้ลูกนั่งคาร์ซีททุกเที่ยวตั้งแต่เล็ก แม้เดินทางใกล้ ๆ จะได้เป็นนิสัย
• ผู้ใหญ่คาดเข็มขัดให้เห็นเป็นตัวอย่าง
• เตรียมของเล่นนุ่ม ๆ หรือเพลงที่ลูกชอบไว้ในรถ
• ถ้าลูกงอแงจนต้องดูแล ให้จอดในที่ปลอดภัยก่อน อย่าอุ้มออกจากคาร์ซีทขณะรถวิ่ง

สรุป

• เด็กอายุไม่เกิน 6 ปีต้องนั่งที่นั่งนิรภัยสำหรับเด็ก ไม่ทำตามปรับไม่เกิน 2,000 บาท
• ใช้ได้ทั้งคาร์ซีทหันหลัง หันหน้า และบูสเตอร์ซีท เลือกตามพิกัดน้ำหนักและส่วนสูงบนฉลาก
• ติดตั้งที่เบาะหลังให้แน่น และห้ามวางคาร์ซีทหันหลังไว้หน้าถุงลมที่ทำงานอยู่
• รถสาธารณะและรถรับจ้างยกเว้นเรื่องคาร์ซีท แต่ยังต้องทำตามวิธีป้องกันอันตรายที่ประกาศกำหนด