ตรวจสารเสพติดผู้ขับขี่ ใครตรวจได้ ปฏิเสธได้ไหม ยาอะไรต้องระวัง

นอกจากการเป่าแอลกอฮอล์แล้ว กฎหมายจราจรยังให้อำนาจเจ้าหน้าที่ตรวจว่าผู้ขับเสพยาเสพติดหรือไม่ เรื่องนี้มีขั้นตอนตามกฎกระทรวงชัดเจน ตั้งแต่การเก็บปัสสาวะไปจนถึงการตรวจยืนยันผลในห้องปฏิบัติการ

บทความนี้สรุปว่าใครมีอำนาจตรวจ ตรวจอย่างไร ปฏิเสธได้หรือไม่ และยาที่ใช้กันทั่วไปตัวไหนที่ควรระวังก่อนจับพวงมาลัย

กฎหมายห้ามอะไร

มาตรา 43 ทวิ พ.ร.บ.จราจรทางบก ห้ามผู้ขับขี่เสพยาเสพติดให้โทษ หรือวัตถุที่ออกฤทธิ์ต่อจิตและประสาท ตามที่ผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติประกาศกำหนด และให้อำนาจหัวหน้าเจ้าพนักงานจราจร พนักงานสอบสวน เจ้าพนักงานจราจร หรือผู้ตรวจการ จัดให้มีการตรวจผู้ขับขี่รถบางประเภทตามที่ผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติประกาศ ถ้าผลตรวจเบื้องต้นไม่พบ ผู้ขับก็ขับรถต่อไปได้

ประเภทรถที่อยู่ในประกาศอาจมีการปรับปรุง จึงควรดูประกาศฉบับล่าสุดของสำนักงานตำรวจแห่งชาติ

ส่วนกรณีเกิดอุบัติเหตุแล้วผู้ขับหมดสติหรือบาดเจ็บจนให้ความยินยอมไม่ได้ พนักงานสอบสวนขอให้แพทย์เก็บตัวอย่างเลือดหรือปัสสาวะเพื่อตรวจได้ (มาตรา 43 ทวิ/1)

ขั้นตอนตรวจตามกฎกระทรวง พ.ศ. 2548

กฎกระทรวงตรวจสารเสพติดผู้ขับขี่ พ.ศ. 2548 กำหนดวิธีตรวจหาแอมเฟตามีนหรือเมทแอมเฟตามีน (เช่น ยาบ้า ไอซ์) จากปัสสาวะ ดังนี้

สิ่งที่ผู้ขับควรสังเกตคือ ตัวอย่างต้องมีฉลาก ลงชื่อกำกับ และผนึกต่อหน้าคุณ และผลเบื้องต้นอย่างเดียวยังไม่ใช่ข้อสรุป ต้องมีการตรวจยืนยันด้วย

ปฏิเสธการตรวจได้ไหม

ไม่ควรปฏิเสธ เพราะมีผลทางกฎหมายโดยตรง

• ผู้ขับที่ไม่ปฏิบัติตามคำสั่งให้ตรวจ มีค่าปรับเป็นพินัยไม่เกิน 4,000 บาท (มาตรา 157/1)
• เจ้าหน้าที่มีอำนาจกักตัวไว้เท่าที่จำเป็นเพื่อให้การตรวจเสร็จโดยเร็ว และเมื่อยอมตรวจแล้วผลเบื้องต้นไม่พบ ต้องปล่อยตัวทันที (มาตรา 43 ทวิ วรรคสาม)
• การปฏิเสธจึงไม่ได้ทำให้จบเร็วขึ้น แต่เพิ่มความผิดและเสียเวลามากกว่าเดิม

โทษเมื่อตรวจพบว่าขับขณะเสพ

นอกจากนี้ยังถูกตัด 4 คะแนนตามระบบตัดคะแนน (ดู ระบบตัดคะแนนใบขับขี่)

ยาที่ควรระวังก่อนขับ

ยาที่ซื้อได้หรือแพทย์สั่งโดยถูกต้อง ไม่ใช่ยาเสพติดตามมาตรา 43 ทวิ แต่ถ้ากินแล้วง่วง ซึม มึน หรือตอบสนองช้า อาจเข้าข่ายขับรถ "ในขณะหย่อนความสามารถในอันที่จะขับ" ตาม มาตรา 43 (1) ซึ่งมีโทษจำคุกไม่เกิน 3 เดือน หรือปรับ 2,000–10,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ (มาตรา 158/1) และถูกตัด 3 คะแนน

กลุ่มยาที่มักมีคำเตือนเรื่องความง่วง เช่น

• ยาแก้แพ้ แก้คัดจมูก น้ำมูกไหล บางชนิด
• ยาแก้ไอ ยาแก้หวัดบางสูตร
• ยานอนหลับ ยาคลายเครียด ยาคลายกล้ามเนื้อบางชนิด
• ยาแก้ปวดที่แรงบางชนิด และยาที่ใช้รักษาโรคทางระบบประสาทบางกลุ่ม

ยาบางชนิดอาจทำให้ผลตรวจเบื้องต้นคลาดเคลื่อนได้ ซึ่งเป็นเหตุผลที่กฎกระทรวงกำหนดให้ต้องตรวจยืนยันทุกครั้ง ถ้าคุณกินยาอยู่ ให้แจ้งเจ้าหน้าที่ตั้งแต่ก่อนตรวจว่ากินยาอะไร

เช็คลิสต์ก่อนขับเมื่อกินยา

• ☐ อ่านฉลากว่ามีคำเตือน "อาจทำให้ง่วงซึม" หรือ "ห้ามขับขี่ยานพาหนะ" หรือไม่
• ☐ ถามเภสัชกรหรือแพทย์ว่ายานี้ขับรถได้ไหม และควรเว้นกี่ชั่วโมง
• ☐ ไม่กินยาร่วมกับแอลกอฮอล์
• ☐ เก็บฉลากยาหรือใบสั่งยาไว้ในรถ เผื่อต้องอธิบาย
• ☐ รู้สึกง่วงหรือมึนเมื่อไร ให้คนอื่นขับหรือเรียกรถแทน

💡 กฎง่าย ๆ คือ ถ้ายาทำให้คุณไม่อยากทำงานที่ต้องใช้สมาธิ ก็อย่าเพิ่งขับรถ รอจนฤทธิ์ยาหมดแล้วค่อยออกเดินทาง

สรุป

• เจ้าพนักงานจราจร พนักงานสอบสวน และผู้ตรวจการ ตรวจสารเสพติดผู้ขับรถบางประเภทตามประกาศของ ผบ.ตร. ได้
• การตรวจใช้ปัสสาวะ ตรวจเบื้องต้นแล้วต้องตรวจยืนยัน ถือว่าเสพเมื่อพบตั้งแต่ 1 ไมโครกรัมต่อมิลลิลิตรและผลยืนยันตรงกัน
• ไม่ยอมตรวจมีค่าปรับไม่เกิน 4,000 บาท และอาจถูกกักตัวจนกว่าจะตรวจเสร็จ ส่วนขับขณะเสพมีโทษหนักและตัด 4 คะแนน
• ยาที่ทำให้ง่วงแม้ถูกกฎหมาย ก็อาจทำให้ผิดฐานขับขณะหย่อนความสามารถได้