ถูกโบกให้จอดที่ด่าน หรือเดินกลับมาเจอใบสั่งเสียบที่กระจก หลายคนใจเสียและไม่แน่ใจว่าต้องทำอะไรบ้าง ความจริงกฎหมายเขียนทั้งอำนาจของเจ้าหน้าที่และหน้าที่ของผู้ขับไว้ค่อนข้างชัด รู้ไว้ช่วยให้คุยกันได้ราบรื่นและปกป้องตัวเองได้
บทความนี้เน้นสิ่งที่ต้องทำเมื่อถูกเรียกตรวจและสิทธิเกี่ยวกับใบสั่ง ส่วนวิธีตรวจและจ่ายค่าปรับออนไลน์ทีละขั้นตอน อ่านได้ที่ ได้ใบสั่งจราจร ตรวจและจ่ายค่าปรับออนไลน์อย่างไร
เจ้าหน้าที่เรียกให้หยุดรถได้เมื่อไร
- ตำรวจจราจร สั่งให้หยุดรถได้เมื่อรถมีสภาพไม่ถูกต้อง หรือเห็นว่าผู้ขับหรือคนในรถฝ่าฝืนกฎหมายเกี่ยวกับรถ และถ้ามีพฤติการณ์อันควรเชื่อว่าเมาหรือหย่อนความสามารถในการขับ สั่งให้ทดสอบได้ (มาตรา 142 พ.ร.บ.จราจรทางบก)
- ผู้ตรวจการของกรมการขนส่งทางบก สั่งหยุดรถเพื่อตรวจการปฏิบัติตาม พ.ร.บ.รถยนต์ได้ (มาตรา 57 ทวิ พ.ร.บ.รถยนต์) และต้องแสดงบัตรประจำตัวต่อผู้เกี่ยวข้อง (มาตรา 57 ตรี)
- ไม่หยุดรถตามคำสั่ง ของตำรวจจราจร มีค่าปรับเป็นพินัยไม่เกิน 4,000 บาท (มาตรา 154) และฝ่าฝืนคำสั่งผู้ตรวจการ มีค่าปรับเป็นพินัยไม่เกิน 5,000 บาท (มาตรา 66/1 พ.ร.บ.รถยนต์)
หน้าที่ของผู้ขับ: เอกสารที่ต้องแสดง
ตาม มาตรา 31/1 พ.ร.บ.จราจรทางบก ผู้ขับต้องมีใบขับขี่อยู่กับตัวและแสดงเมื่อเจ้าหน้าที่ขอตรวจ และถ้าแสดงด้วยวิธีทางอิเล็กทรอนิกส์หรือสำเนาภาพถ่ายตามที่กรมการขนส่งทางบกกำหนด ให้ถือว่ามีใบขับขี่อยู่กับตัวแล้ว ส่วน มาตรา 42 พ.ร.บ.รถยนต์ กำหนดให้มีใบขับขี่และสำเนาภาพถ่ายใบคู่มือจดทะเบียนรถไว้แสดงได้ทันที
| กรณี | ผลทางกฎหมาย |
|---|---|
| มีใบขับขี่ แต่ไม่ได้พกและแสดงไม่ได้ (ตาม พ.ร.บ.จราจรทางบก) | ค่าปรับเป็นพินัยไม่เกิน 4,000 บาท (มาตรา 31/1 ประกอบมาตรา 152) |
| ไม่แสดงใบขับขี่และสำเนาคู่มือจดทะเบียนรถ (ตาม พ.ร.บ.รถยนต์) | ค่าปรับเป็นพินัยไม่เกิน 1,000 บาท (มาตรา 66) |
| ไม่มีใบขับขี่เลย | จำคุกไม่เกิน 1 เดือน หรือปรับไม่เกิน 1,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ (มาตรา 64 พ.ร.บ.รถยนต์) |
| ไม่ยอมทดสอบแอลกอฮอล์โดยไม่มีเหตุอันสมควร | ถูกสันนิษฐานไว้ก่อนว่าเมาแล้วขับ (ดู เมาแล้วขับ โทษหนักแค่ไหน) |
สิทธิที่ผู้ขับควรรู้
- ใบสั่งใช้กับความผิดเบา คือความผิดที่มีโทษปรับสถานเดียว หรือจำคุกไม่เกิน 1 เดือนและมีโทษปรับ เจ้าหน้าที่จะว่ากล่าวตักเตือนแทนการออกใบสั่งก็ได้ (มาตรา 140) ความผิดที่หนักกว่านั้น เช่น เมาแล้วขับ จะไม่จบที่ใบสั่ง
- ค่าปรับจ่ายผ่านช่องทางตามกฎหมาย มาตรา 141 กำหนดให้ชำระทางไปรษณีย์ ทางอิเล็กทรอนิกส์หรือบัตรเครดิตผ่านธนาคารหรือหน่วยรับชำระ หรือชำระที่สถานีตำรวจ ไม่มีบทบัญญัติให้จ่ายเงินสดกับเจ้าหน้าที่ข้างถนน ถ้าถูกเรียกเงินโดยไม่มีใบสั่ง ให้ขอใบสั่ง จดชื่อและหน่วยงานของเจ้าหน้าที่ไว้ แล้วร้องเรียนผ่านช่องทางของสำนักงานตำรวจแห่งชาติ
- ขอดูบัตรผู้ตรวจการ ผู้ตรวจการต้องแสดงบัตรประจำตัว ทั้งเมื่อตรวจตาม พ.ร.บ.รถยนต์ และเมื่อสั่งตรวจสารเสพติดหรือทดสอบแอลกอฮอล์ (มาตรา 43 เบญจ)
- ถูกเรียกเก็บใบขับขี่ชั่วคราว ผู้ตรวจการที่เรียกเก็บใบขับขี่ต้องนำส่งนายทะเบียนภายใน 8 ชั่วโมง และให้ถือว่าคำสั่งให้ไปรายงานตัวเป็นใบขับขี่ชั่วคราวในระหว่างนั้น ส่วนกรณีตำรวจเรียกเก็บใบขับขี่ไว้กับใบสั่ง เมื่อชำระค่าปรับแล้ว หลักฐานการชำระใช้แทนใบขับขี่ได้ 10 วันระหว่างรอรับคืน (มาตรา 141/1)
- ไม่เห็นด้วยกับข้อหา ไม่จำเป็นต้องรีบจ่าย ให้ติดต่อพนักงานสอบสวนตามสถานที่ที่ระบุในใบสั่ง พร้อมหลักฐาน เช่น คลิปกล้องหน้ารถ ถ้ายังยืนยันกันคนละทาง เรื่องอาจถูกส่งไปพิจารณาที่ศาล
ใบสั่งที่ไม่ได้รับต่อหน้า
ถ้าเจ้าหน้าที่ไม่พบตัวผู้ขับ จะติดใบสั่งไว้ที่รถ ถ้าทำไม่ได้หรือจับได้จากกล้อง จะส่งใบสั่งพร้อมหลักฐานทางไปรษณีย์ลงทะเบียนไปยังเจ้าของรถ (มาตรา 140) จุดสำคัญคือ
- ให้ถือว่าเจ้าของรถได้รับใบสั่งเมื่อพ้น 15 วัน นับแต่วันที่ติดหรือส่ง เว้นแต่พิสูจน์ได้ว่าไม่ได้รับ (มาตรา 140/1)
- เจ้าของรถถูกสันนิษฐานว่าเป็นผู้ทำผิด เว้นแต่แจ้งพนักงานสอบสวนภายใน 30 วัน ว่าคนอื่นเป็นผู้ขับและผู้นั้นยอมรับ หรือแสดงหลักฐานได้ว่าตนไม่ได้ขับ (สำหรับเจ้าของที่ไม่ใช่นิติบุคคล)
- ให้คนอื่นยืมรถบ่อย ควรรู้ว่าใครขับวันไหน จะได้แจ้งได้ทัน
ไม่จ่ายใบสั่ง เกิดอะไรขึ้น
- ไม่ชำระโดยไม่มีเหตุอันสมควร มีค่าปรับเป็นพินัยไม่เกิน 4,000 บาท (มาตรา 155) และถูกตัด 1 คะแนน (ดู ระบบตัดคะแนนใบขับขี่)
- มาตรา 141/1 ยังเปิดช่องให้ตำรวจแจ้งเตือนเป็นหนังสือ และแจ้งนายทะเบียนให้ออกหลักฐานชั่วคราวแทนป้ายภาษีเมื่อมาต่อภาษี จนกว่าจะชำระค่าปรับ โดยผู้ที่เห็นว่าตนไม่ได้ทำผิดโต้แย้งเป็นหนังสือได้ภายใน 15 วันนับแต่ได้รับแจ้ง ขั้นตอนในทางปฏิบัติให้ตรวจกับสำนักงานขนส่ง
เช็คลิสต์ของที่ควรมีในรถ
- ☐ ใบขับขี่ตัวจริง หรือใบขับขี่ดิจิทัลในแอปของกรมการขนส่งทางบก
- ☐ สำเนาภาพถ่ายใบคู่มือจดทะเบียนรถ
- ☐ ป้ายภาษีติดที่รถ และ พ.ร.บ. ที่ยังไม่หมดอายุ
- ☐ กล้องหน้ารถ (ถ้ามี) ที่บันทึกวันเวลาถูกต้อง
💡 เมื่อถูกเรียก ให้จอดสนิทในจุดที่ปลอดภัย ลดกระจก เปิดไฟในห้องโดยสารถ้าเป็นเวลากลางคืน พูดสุภาพ และหยิบเอกสารเมื่อเจ้าหน้าที่ขอ การสื่อสารที่ใจเย็นทำให้ทุกฝ่ายปลอดภัย
สรุป
- ตำรวจสั่งหยุดรถได้เมื่อรถสภาพไม่ถูกต้องหรือเห็นการฝ่าฝืนกฎหมาย ไม่หยุดตามคำสั่งมีค่าปรับไม่เกิน 4,000 บาท
- ต้องแสดงใบขับขี่ได้ (ใบขับขี่ดิจิทัลตามที่กรมการขนส่งทางบกกำหนดใช้ได้) และควรมีสำเนาคู่มือจดทะเบียนรถในรถ
- ใบสั่งใช้กับความผิดเบา จ่ายผ่านช่องทางตามมาตรา 141 ไม่ใช่เงินสดข้างถนน และโต้แย้งได้ผ่านพนักงานสอบสวน
- ใบสั่งทางไปรษณีย์ถือว่าได้รับเมื่อพ้น 15 วัน ถ้าไม่ได้ขับเองต้องแจ้งภายใน 30 วัน และการไม่จ่ายทำให้ถูกตัด 1 คะแนน
