หมวกกันน็อกต้องใส่ทั้งคนขับและคนซ้อน — กฎหมาย มอก. และวิธีเลือกให้ถูก

ขี่มอเตอร์ไซค์ไปปากซอย ไปตลาด หรือไปส่งลูกที่โรงเรียน หลายคนคิดว่าใกล้ ๆ ไม่ต้องใส่หมวกก็ได้ แต่ศีรษะเป็นส่วนที่บาดเจ็บรุนแรงได้ง่ายที่สุดเมื่อล้ม และอุบัติเหตุไม่ได้เลือกว่าจะเกิดเฉพาะทางไกล

กฎหมายไทยกำหนดให้ ทั้งคนขับและคนซ้อน ต้องสวมหมวกนิรภัย และถ้าคนซ้อนไม่สวม คนขับก็มีความผิดด้วย บทความนี้สรุปว่ากฎหมายเขียนไว้อย่างไร โทษเท่าไร หมวกแบบไหนถูกต้อง และสวมอย่างไรให้หมวกช่วยเราได้จริง

กฎหมายว่าอย่างไร

มาตรา 122 พ.ร.บ.จราจรทางบก กำหนดไว้ 2 เรื่องหลัก

1. ผู้ขับขี่และคนโดยสารรถจักรยานยนต์ ต้องสวม "หมวกที่จัดทำขึ้นโดยเฉพาะเพื่อป้องกันอันตราย" ขณะขับขี่และโดยสาร
2. ห้ามผู้ขับขี่ขับรถจักรยานยนต์ ในขณะที่คนโดยสารไม่ได้สวมหมวกนิรภัย

แปลง่าย ๆ คือ คนขับต้องรับผิดชอบทั้งหัวตัวเองและหัวของคนที่นั่งซ้อน ถ้าคนซ้อนไม่มีหมวก ทางที่ถูกคือยังไม่ออกรถ

กฎหมายยกเว้นให้เฉพาะภิกษุ สามเณร นักพรต นักบวช หรือผู้นับถือลัทธิศาสนาอื่นที่ใช้ผ้าหรือสิ่งอื่นโพกศีรษะตามประเพณีนิยม และบุคคลที่กฎกระทรวงกำหนดเท่านั้น คนทั่วไปไม่มีข้อยกเว้นว่า "ใกล้บ้าน" หรือ "ขี่ช้า"

โทษและการตัดคะแนน

ความผิดเรื่องหมวกนิรภัยเป็น ความผิดทางพินัย (เสียค่าปรับ ไม่มีโทษจำคุก) ตาม มาตรา 148

คะแนนที่ถูกตัดสะสมอยู่ในระบบ 12 คะแนนเดียวกับความผิดอื่น ถ้าคะแนนหมดจะถูกพักใช้ใบขับขี่ อ่านรายละเอียดได้ที่ ระบบตัดคะแนนใบขับขี่ ส่วนการตรวจและจ่ายใบสั่งดูได้ที่ จ่ายค่าปรับจราจรออนไลน์

หมวกแบบไหนถูกต้องตามกฎหมาย

พระราชกฤษฎีกาฯ พ.ศ. 2559 มาตรา 4 กำหนดให้หมวกนิรภัยสำหรับผู้ใช้รถจักรยานยนต์เป็นสินค้าควบคุม ต้องเป็นไปตาม มาตรฐาน มอก. 369-2557 ดังนั้นเวลาซื้อหมวกควรดูให้แน่ใจว่า

• มี เครื่องหมาย มอก. และระบุมาตรฐาน 369-2557 บนตัวหมวกหรือฉลาก
• เป็นหมวกสำหรับขี่รถจักรยานยนต์ ไม่ใช่หมวกจักรยาน หมวกก่อสร้าง หรือหมวกแฟชั่น ซึ่งไม่ได้ออกแบบมาเพื่อรับแรงกระแทกบนถนน
• ซื้อจากร้านที่เชื่อถือได้ ระวังสินค้าราคาถูกผิดปกติที่ไม่มีฉลากหรือฉลากดูไม่น่าเชื่อถือ

ถ้าไม่แน่ใจ สามารถตรวจข้อมูลมาตรฐานและผู้ได้รับอนุญาตได้จากช่องทางของ สมอ.

เลือกหมวกให้พอดีกับศีรษะ

หมวกที่ได้มาตรฐานแต่ใส่หลวมก็ปกป้องได้ไม่เต็มที่ ก่อนซื้อลองสวมจริงแล้วเช็กตามนี้

• ☐ สวมแล้วกระชับรอบศีรษะ ไม่หลวมจนโยกไปมาเมื่อส่ายหัว และไม่บีบจนปวดหัว
• ☐ ขอบหมวกด้านหน้าอยู่เหนือคิ้วเล็กน้อย ไม่เปิดหน้าผาก และไม่บังสายตา
• ☐ ลองดันหมวกขึ้นจากด้านหลังขณะรัดสายคางแล้ว หมวกต้องไม่หลุดไปข้างหน้า
• ☐ สายรัดคางและตัวล็อกแข็งแรง ล็อกแล้วไม่คลายเอง
• ☐ กระจกบังลม (ถ้ามี) ใส ไม่มีรอยขีดข่วนมากจนมองไม่ชัด โดยเฉพาะเวลากลางคืนหรือฝนตก
• ☐ สีหมวกหรือแถบสะท้อนแสงช่วยให้คนอื่นมองเห็นเราได้ง่ายขึ้น

สำหรับเด็กที่นั่งซ้อน ต้องใช้หมวกขนาดสำหรับเด็กที่พอดีกับศีรษะ ไม่ควรเอาหมวกผู้ใหญ่ให้เด็กใส่ เพราะจะหลวมและหลุดได้ง่ายเมื่อเกิดเหตุ

สวมให้ถูก หมวกจึงช่วยได้

ปัญหาที่พบบ่อยไม่ใช่ "ไม่มีหมวก" แต่เป็น "มีหมวกแต่สวมไม่ถูก"

• รัดสายคางทุกครั้ง สายต้องแนบใต้คาง สอดนิ้วได้เพียงเล็กน้อย หมวกที่ไม่รัดสายมักหลุดออกก่อนศีรษะกระแทกพื้น
• สวมให้ตรง อย่าดันหมวกไปไว้ท้ายทอยจนหน้าผากโล่ง
• อย่าแขวนหมวกไว้ที่กระจกหรือแฮนด์ แล้วค่อยใส่เมื่อเห็นด่าน หมวกมีไว้ป้องกันอุบัติเหตุ ไม่ใช่ป้องกันใบสั่ง
• เปลี่ยนหมวกหลังถูกกระแทกแรง แม้ภายนอกจะดูไม่เสียหาย โฟมด้านในอาจยุบไปแล้วและรับแรงครั้งต่อไปได้ไม่ดี
• ดูแลหมวก เก็บให้พ้นแดดจัดและความร้อน ไม่ทำหล่นบ่อย ๆ และสังเกตรอยร้าว สายขาด หรือโฟมเสื่อม ถ้าพบควรเปลี่ยนใบใหม่

💡 ติดหมวกสำรองไว้ที่บ้านหรือใต้เบาะอีก 1 ใบ เวลามีคนขอติดรถไปด้วยจะได้ไม่ต้องเลือกระหว่าง "ปฏิเสธ" กับ "ให้ซ้อนทั้งที่ไม่มีหมวก"

คำถามที่พบบ่อย

ขี่ในซอยหมู่บ้านต้องใส่ไหม — กฎหมายใช้กับ "ทาง" ซึ่งรวมถนนสาธารณะ และทางส่วนบุคคลที่เปิดให้ประชาชนใช้สัญจร ที่สำคัญกว่าคืออุบัติเหตุเกิดในระยะใกล้บ้านได้เสมอ จึงควรใส่ทุกครั้ง

ไปส่งลูก ลูกไม่ยอมใส่หมวก — กฎหมายถือว่าคนขับมีความผิดด้วย และค่าปรับเป็นสองเท่า ลองให้เด็กเลือกสีหรือลายหมวกเอง ช่วยให้เขาอยากใส่มากขึ้น

ใส่หมวกแล้วร้อน — เลือกรุ่นที่มีช่องระบายอากาศ และใช้ผ้าซับเหงื่อบาง ๆ ด้านใน ดีกว่าถอดหมวกหรือไม่รัดสาย

สรุป

• คนขับและคนซ้อนต้องสวมหมวกนิรภัยทุกครั้ง ตามมาตรา 122 พ.ร.บ.จราจรทางบก
• คนขับไม่สวมหรือคนซ้อนไม่สวม ปรับไม่เกิน 2,000 บาท ถ้าคนขับปล่อยให้คนซ้อนไม่สวม ปรับเป็นสองเท่า และคนขับถูกตัด 1 คะแนน
• เลือกหมวกที่มีเครื่องหมาย มอก. 369-2557 พอดีกับศีรษะ และรัดสายคางทุกครั้ง
• หมวกที่ถูกกระแทกแรงแล้วควรเปลี่ยนใหม่ แม้ภายนอกจะดูปกติ