ใบขับขี่มีกี่ชนิด อายุกี่ปี ใบไหนใช้แทนกันได้

ใบขับขี่ในกระเป๋าของเราแต่ละใบมีอายุและสิทธิ์ขับรถไม่เหมือนกัน หลายคนยังสงสัยว่าใบชั่วคราวต้องรอครบ 2 ปีก่อนเปลี่ยนไหม ใบรถยนต์ขี่มอเตอร์ไซค์ได้หรือเปล่า และใบตลอดชีพที่พ่อแม่ถืออยู่ยังใช้ได้ไหม

บทความนี้สรุปจากตัวบท พ.ร.บ.รถยนต์ พ.ศ. 2522 และกฎกระทรวงการขอและการออกใบอนุญาตขับรถฯ พ.ศ. 2563 ที่อยู่ใน "คลังกฎหมาย" ของ Bok200 คลิกลิงก์ในบทความเพื่ออ่านตัวบทเต็มได้

ใบขับขี่ตามกฎหมายมีชนิดอะไรบ้าง

มาตรา 43 พ.ร.บ.รถยนต์ แบ่งใบอนุญาตขับรถออกเป็นกลุ่มใหญ่ ๆ ดังนี้

• ใบขับขี่ชั่วคราว สำหรับรถยนต์ส่วนบุคคล รถยนต์สามล้อส่วนบุคคล หรือรถจักรยานยนต์ส่วนบุคคล เป็นใบแรกของผู้ขอใหม่
• ใบขับขี่ส่วนบุคคล แยกเป็นรถยนต์ รถยนต์สามล้อ และรถจักรยานยนต์
• ใบขับขี่สาธารณะ สำหรับรถยนต์สาธารณะ รถยนต์สามล้อสาธารณะ และรถจักรยานยนต์สาธารณะ (เช่น วินมอเตอร์ไซค์)
• ใบขับขี่รถเฉพาะ เช่น รถบดถนน รถแทรกเตอร์ และรถชนิดอื่น
• ใบอนุญาตขับรถตามความตกลงระหว่างประเทศ หรือที่เรียกกันว่าใบขับขี่สากล (อ่านต่อใน บทความใบขับขี่สากล)

อายุของใบขับขี่แต่ละชนิด

ที่มา: อายุใบตาม มาตรา 44 คุณสมบัติผู้ขอใบชั่วคราวตาม มาตรา 46 และใบสาธารณะตาม มาตรา 49

ใบขับขี่ 5 ปีและ 3 ปีมีรายละเอียดหนึ่งที่หลายคนไม่รู้ คือถ้าวันครบอายุไม่ตรงกับวันเกิด กฎหมายให้ขยายอายุไปจนถึงวันเกิดของปีนั้นหรือปีถัดไป วันหมดอายุบนบัตรจึงมักตรงกับวันเกิดของเรา คนที่เกิดวันที่ 29 กุมภาพันธ์ ถ้าปีที่ครบกำหนดไม่มีวันที่ 29 ให้ถือวันที่ 28 กุมภาพันธ์แทน

ใบชั่วคราวเปลี่ยนเป็นใบ 5 ปีได้เมื่อไร

ไม่ต้องรอให้ครบ 2 ปี เมื่อถือใบชั่วคราวมาแล้วไม่น้อยกว่า 1 ปีก็ยื่นเปลี่ยนเป็นใบ 5 ปีได้ ตาม มาตรา 47 และ ข้อ 4 กฎกระทรวงใบอนุญาตขับรถ โดยยื่นใบชั่วคราว บัตรประชาชน ใบรับรองแพทย์ และหลักฐานการอบรม

มีเงื่อนไขที่ควรรู้ไว้ คือถ้าระหว่างถือใบชั่วคราวเคยถูกลงโทษหรือถูกเปรียบเทียบปรับตั้งแต่ 2 ครั้งขึ้นไปในความผิดสำคัญ เช่น ฝ่าสัญญาณไฟ เมาแล้วขับ ขับเร็วเกินกำหนด หรือขับประมาท จะขอใบ 5 ปีได้ก็ต่อเมื่อพ้นโทษครั้งสุดท้ายมาแล้วไม่น้อยกว่า 6 เดือน

ช่วงที่ถือใบชั่วคราว เกณฑ์แอลกอฮอล์ก็เข้มกว่าคนทั่วไป คือเกิน 20 มิลลิกรัมเปอร์เซ็นต์ก็ถือว่าเมาสุราแล้ว ตาม ข้อ 6 กฎกระทรวงการทดสอบแอลกอฮอล์ พ.ศ. 2567 ส่วนผู้ขับขี่ทั่วไปใช้เกณฑ์เกิน 50 มิลลิกรัมเปอร์เซ็นต์

ถ้าปล่อยใบชั่วคราวหมดอายุนานเกิน 1 ปี ต้องอบรมเพิ่ม ดูรายละเอียดได้ใน บทความต่อใบขับขี่

ใบขับขี่ตลอดชีพ ยังใช้ได้ไหม

• ไม่มีการออกใบตลอดชีพใหม่แล้ว มาตรา 44 ฉบับปัจจุบันกำหนดอายุใบขับขี่ไว้เพียง 2 ปี 5 ปี และ 3 ปี
• ใบตลอดชีพที่ออกไปแล้วยังใช้ได้ ตามระเบียบกรมการขนส่งทางบก พ.ศ. 2564 (ข้อ 34) ผู้ถือขอแก้ไขรายการหรือขอใบแทนได้ แต่ไม่มีการต่ออายุหรือเปลี่ยนเป็นใบตลอดชีพใบใหม่
• ใบตลอดชีพไม่ได้ยกเว้นกฎหมายอื่น ถ้าทำผิดก็ถูกตัดคะแนนหรือถูกพักใช้ได้เหมือนใบชนิดอื่น ดู ระบบตัดคะแนน 12 คะแนน

ใบไหนใช้แทนกันได้

ท้ายมาตรา 43 กำหนดว่าใบขับขี่ส่วนใหญ่ใช้แทนกันไม่ได้ ยกเว้นกรณีต่อไปนี้

• ใบขับขี่รถยนต์สาธารณะ ใช้แทนใบรถยนต์ส่วนบุคคลได้ และใช้ขับรถยนต์บริการได้ด้วย
• ใบขับขี่รถยนต์สามล้อสาธารณะ ใช้แทนใบสามล้อส่วนบุคคลได้
• ใบขับขี่จักรยานยนต์สาธารณะ ใช้แทนใบจักรยานยนต์ส่วนบุคคลได้
• ใบขับขี่รถยนต์ส่วนบุคคลใช้ขับรถเช่าได้ ส่วนใบชั่วคราวขับรถเช่าได้เฉพาะเมื่อผู้ขับเป็นผู้เช่าเอง
• ใบอนุญาตผู้ขับรถตามกฎหมายขนส่งทางบก ใช้แทนใบรถยนต์ส่วนบุคคลได้ และบางประเภทใช้แทนใบรถยนต์สาธารณะได้ ตาม มาตรา 43 ทวิ

กรณีที่คนเข้าใจผิดบ่อยที่สุดคือใบรถยนต์ใช้ขี่รถจักรยานยนต์ไม่ได้ และใบจักรยานยนต์ก็ใช้ขับรถยนต์ไม่ได้ ถ้าใช้รถสองแบบต้องมีใบขับขี่ทั้งสองใบ

ถ้าฝ่าฝืน ผลทางกฎหมายมีดังนี้

• ขับรถโดยไม่ได้รับใบอนุญาต: จำคุกไม่เกิน 1 เดือน หรือปรับไม่เกิน 1,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ (มาตรา 64)
• ขับขณะใบขับขี่หมดอายุ: ปรับเป็นพินัยไม่เกิน 2,000 บาท (มาตรา 65)
• เจ้าของรถที่ยอมให้คนไม่มีใบขับขี่ หรือมีใบชนิดที่ใช้แทนกันไม่ได้ มาขับรถของตน: ปรับเป็นพินัยไม่เกิน 2,000 บาท (มาตรา 56)

บิ๊กไบค์ต้องมีอะไรเพิ่ม

ถ้าจะขับรถจักรยานยนต์ที่มีกำลังเครื่องยนต์ตั้งแต่ 35 กิโลวัตต์ หรือความจุกระบอกสูบตั้งแต่ 400 ซีซีขึ้นไป ข้อ 3 กฎกระทรวงใบอนุญาตขับรถ กำหนดให้มีหลักฐานผ่านการอบรมและทดสอบการขับขี่เพิ่มเติมตามที่อธิบดีกรมการขนส่งทางบกประกาศกำหนด รายละเอียดหลักสูตรและวันเริ่มบังคับให้ตรวจกับสำนักงานขนส่งหรือสายด่วน 1584 ก่อน

💡 บันทึกชนิดและวันหมดอายุของใบขับขี่ทุกใบไว้ใน "รถของฉัน" ในแอป Bok200 แอปจะเตือนล่วงหน้าก่อนหมดอายุ ใบ 5 ปียื่นต่อได้ล่วงหน้าไม่เกิน 6 เดือนก่อนวันหมดอายุ

สรุป

• ใบชั่วคราวอายุ 2 ปี ใบส่วนบุคคล 5 ปี ใบสาธารณะ 3 ปี และวันหมดอายุของใบ 5 ปีกับ 3 ปีจะเลื่อนไปตรงวันเกิด
• ถือใบชั่วคราวครบ 1 ปีก็เปลี่ยนเป็นใบ 5 ปีได้ ไม่ต้องรอครบ 2 ปี
• ใบตลอดชีพไม่ออกใหม่แล้ว แต่ใบเดิมยังใช้ได้ ขอได้เพียงแก้ไขรายการและขอใบแทน
• ใบรถยนต์กับใบจักรยานยนต์ใช้แทนกันไม่ได้ ใช้รถแบบไหนต้องมีใบขับขี่ของรถแบบนั้น